هدف: روستاهای بدون دخانیات می‌توانند به‌عنوان الگویی مؤثر در کاهش یا حذف مصرف دخانیات در جوامع روستایی عمل کنند و نقش مهمی در ارتقای سلامت اجتماعی و بهداشتی ایفا نمایند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل راهبردهای تحقق روستای بدون دخانیات در روستای دماغ سفید شهرستان سرپل‌ذهاب و شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت و پایداری این طرح انجام شده است.
روش‌ها: این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکرد ترکیبی کیفی و کمی انجام شده است. جامعه آماری شامل ۲۰ نفر (۱۰ نفر از اهالی روستا و ۱۰ نفر از مدیران محلی، اعضای شورای اسلامی و معتمدان محلی) از مجموع ۲۶ خانوار ساکن روستا بود که به روش سرشماری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های ژرف‌نگر و پرسشنامه محقق‌ساخته با سؤالات باز و بسته گردآوری شد. روایی ابزار با نظر متخصصان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. برای تحلیل داده‌ها از تکنیک نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها استفاده شد.
نتایج: یافته‌ها نشان داد که کوچک بودن روستا، سطح بالای همدلی اجتماعی، مشارکت فعال ساکنان و اجرای برنامه‌های آگاهی‌بخش از مهم‌ترین نقاط قوت اجرای طرح بوده‌اند. در مقابل، محدودیت دسترسی‌های ارتباطی، آگاهی ناکافی نسبت به پیامدهای مصرف دخانیات، رواج مصرف قلیان و نگرش‌های تساهل‌آمیز نسبت به آن از جمله نقاط ضعف طرح محسوب می‌شوند. همراهی مردم، حضور مؤثر وزارت بهداشت، فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد و مشارکت نهادهای دولتی و غیردولتی مهم‌ترین فرصت‌های اجرای طرح بوده است. همچنین حضور گردشگران سیگاری، رفت‌وآمد جوانان به شهر، فشارهای اقتصادی و تأثیر برخی برنامه‌های رسانه‌ای از جمله تهدیدهای اصلی پیش روی طرح به شمار می‌روند.
نتیجه‌گیری: اجرای طرح روستای بدون دخانیات در روستای دماغ سفید در مجموع موفقیت‌آمیز بوده است، اما استمرار آن مستلزم توجه به چالش‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. پیشنهاد می‌شود این طرح به‌عنوان برنامه‌ای پایدار دنبال شده و حمایت‌های آموزشی، نهادی و اجتماعی برای حفظ وضعیت روستای بدون دود در سال‌های آینده تقویت شود.