طب پیشگیری

هدف: استفاده بهینه و بهداشتی از ضایعات ماهی، افزون بر کاهش آلودگی ‌های زیست ‌محیطی، در حفظ سلامت عمومی و پیشگیری از بیماری ‌های ناشی از فساد این ضایعات نیز مؤثر است. مطالعه حاضر با هدف تولید پپتون از ضایعات ماهیان بومی بندرعباس و مقایسه روش‌ های مختلف هیدرولیز شامل هیدرولیز اسیدی، بازی و آنزیمی انجام شد.
روش‌ها: در این مطالعه، برای هر تیمار شامل هیدرولیز اسیدی، بازی و آنزیمی، سه تکرار مستقل در نظر گرفته شد. نمونه ‌های ضایعات ماهی شامل احشا، پوست و بافت عضلانی از گونه ‌های بومی منطقه بندرعباس، شامل هوور یا تن، ماهی حلوا سفید و گونه ‌های مختلف سرخو جمع ‌آوری شد. به ‌منظور آماده ‌سازی، نمونه ‌ها پس از شست‌ و شو و چربی ‌زدایی، با استفاده از آسیاب صنعتی هموژن شده و برای انجام فرایند هیدرولیز آماده شدند. هیدرولیز اسیدی با استفاده از HCl 1N در pH حدود ۲، دمای ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد و به ‌مدت ۴ ساعت انجام شد. هیدرولیز بازی نیز با استفاده از NaOH 1N در pH برابر ۱۱، دمای ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد و به ‌مدت ۴ ساعت صورت گرفت. هیدرولیز آنزیمی با استفاده از آنزیم‌ های Alcalase و Trypsin در شرایط بهینه دما و pH و به ‌مدت ۴ ساعت انجام شد. غلظت پروتئین با روش بیورت و درجه هیدرولیز با اندازه‌گیری پپتید های محلول در TCA تعیین گردید. داده‌ ها با استفاده از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه ANOVA و آزمون دانکن برای مقایسه میانگین ‌ها در سطح معنی‌ داری 05/۰ تحلیل شدند.
نتایج: هیدرولیز اسیدی با بیشترین درجه هیدرولیز معادل 2/1 ± 2/16 درصد، کمترین غلظت پروتئین معادل 1/1 ± 30 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر را تولید کرد. در مقابل، هیدرولیز بازی با درجه هیدرولیز پایین ‌تر، معادل 2 ± 2/11 درصد، غلظت پروتئین بالاتری، معادل 5/1 ± 33 میلی‌گرم بر میلی ‌لیتر، نشان داد. هیدرولیز آنزیمی بهینه ‌شده طی ۲۴ ساعت به بالاترین غلظت پروتئین، معادل 2 ±90، دست یافت. از نظر عملکردی، پپتون‌ های حاصل از هیدرولیز بازی و آنزیمی قابلیت مشابهی با پپتون ‌های تجاری در حمایت از رشد Escherichia coli داشتند؛ در حالی که پپتون ‌های حاصل از هیدرولیز اسیدی موجب رشد کمتری شدند. این یافته‌ ها نشان می ‌دهد که هیدرولیز بازی و آنزیمی، روش ‌هایی مؤثر برای تولید پپتون باکیفیت از ضایعات ماهی هستند.
نتیجه‌گیری: هیدرولیز بازی و آنزیمی روش ‌هایی کارآمد برای تولید پپتون باکیفیت از ضایعات ماهی به ‌شمار می‌روند و می‌توانند به ‌عنوان جایگزین ‌هایی مقرون ‌به ‌صرفه و سازگار با محیط ‌زیست در صنعت مورد استفاده قرار گیرند. این فرایند، علاوه بر کاهش آلاینده ‌های زیست ‌محیطی، می‌تواند به پایداری صنعت شیلات و ارتقای سلامت جامعه محلی کمک کند.